Ik ben de wijnstok
Door: Ria Borkent
Ontstaan van het lied
Het lied 'Ik ben de wijnstok' behoort tot een serie van zes 'Ik ben'-liederen, geschreven bij de 'Ik ben'-woorden uit het evangelie van Johannes. Andere liederen uit deze reeks zijn bijvoorbeeld 'Ik ben de goede herder' en 'Ik ben het levensbrood', ook te vinden op de website van 'Dicht bij de Bijbel'. Oorspronkelijk is de serie geschreven voor oudere kinderen na een opdracht van de korenorganisatie SNK aan componist Dirk Zwart. Op dezelfde teksten schreef de componist later melodieën voor gemeentezang, waarna de liederen in het 'Gereformeerd Kerkboek' werden opgenomen, in mijn bundel 'Een vogel is er thuis' en op deze website 'Dicht bij de Bijbel'.
De wijnstok in de Bijbel
Jezus verheldert wie Hij is, met beelden uit het dagelijks leven: Ik ben het licht, Ik ben de weg, Ik ben de goede herder - iedereen kan die voorbeelden begrijpen.
Het lied 'Ik ben de wijnstok' is gedacht bij Johannes 15.
De wijnstok was in Israël een nationaal symbool, als beeld van een uitermate vruchtbaar land. Zo kwamen de verspieders met een druiventros uit het beloofde land. In Psalm 80 drinkt het volk Israël een stroom van tranen, vanwege vijandige volken. Asaf vergelijkt Israël dan met een wijnstok, uitgegraven in Egypte en geplant op een ruime plek. 'Bekommer U om deze wijnstok, deze stek door U geplant, het kind dat U zelf hebt grootgebracht', smeekt de psalmdichter. Wijnranken - de ingang van de tempel was ermee versierd! En nu zegt Jezus in Johannes 15 tegen zijn leerlingen: 'júllie zijn de ranken'.
Bij de laatste Pesachviering sprak Jezus over de vrucht van de wijnstok in de ene beker. 'En Hij nam een beker, sprak het dankgebed uit en gaf hun de beker met de woorden: Drink allen daaruit, want dit is mijn bloed, het bloed van het nieuwe verbond, dat voor velen vergoten wordt tot vergeving van zonden.'
Het lied in de liturgie
Het lied zou als avondmaalslied kunnen gelden bij de viering, en evenzeer als lied voor Witte Donderdag, de donderdag voor Pasen. Op deze donderdag denken we aan de Pesachmaaltijd die Jezus met zijn leerlingen hield aan de vooravond van zijn kruisdood op Goede Vrijdag. Jaarrond kan 'Ik ben de wijnstok' gezongen worden bij de lezing en verkondiging van Johannes 15. We luisteren en zingen het evangelie naar binnen.
Taal en klank
Als idioom gebruik ik levendige, frisse taal in een kerklied. Daarom koos ik voor wijnboer als meest dichtbije taal, bekend van druiventeelt in Nederland of vakantie in Frankrijk. De ij-klanken aan begin en eind van het lied geven een hecht klankverband. De slotregel roept Jezus' woorden in herinnering aan de wijn die Hij met ons nieuw zal drinken. Wijn is een vreugdedrank, zoals bij de bruiloft in Kana. Gods liefde verspreidt zich vanuit de relatie met Hem naar groot en klein.
De kern: blijf in Mij
De boodschap in het hart van het lied raakt me altijd weer: je kunt niet los van God leven, als mens niet, als maatschappij niet, als wereld niet. 'Blijf in Mij, dan blijf Ik in jullie', zegt Jezus. God belooft mij vast te houden, om een vruchtbaar leven te kunnen leiden.
Geloof Me, heel veel vrucht draag jij
als Ik jou vasthoud en jij Mij.
Wie los van Mij wil leven
die zal geen vruchten geven.
Over de melodie
De melodieën van de zes 'Ik ben'-liederen zijn eenvoudig te zingen, deze ook, al zal hij iets meer aandacht vragen. Daarom is het fijn dat er een opname op de website van 'Dicht bij de Bijbel' staat. Bij gebruik van een beamer pleit ik voor presentatie van zowel melodie als tekst, want met alleen tekst zet je een zingende gemeente wel erg op rantsoen.
De melodie begint in een tweekwartsmaat, de slotregels staan in een drie-achtste maat. Het voelt soms als een tegenritme, maar eenmaal daarmee vertrouwd klinkt het vanzelfsprekend. In onze gemeente lukte het prima met deze heerlijke, vreugdevolle melodie, passend bij Jezus' woorden in dit Bijbelhoofdstuk: 'Dit zeg ik tegen jullie om jullie vreugde te geven.'
Ria Borkent (1950) is een Nederlandse dichter en schrijver. Ze schreef mee in de tekst- en revisiegroep van De Nieuwe Psalmberijming. In 2023 verschenen haar verzamelde liederen in Een vogel is er thuis, met Psalmen, Bachkoralen, kinderzangen en kerkliederen voor liturgisch gebruik. Haar vertaling van Bachs Matthäus Passion werd uitgezonden op NPO-televisie en uitgevoerd in het Concertgebouw Amsterdam. Ze schreef naast een roman tekstbijdragen voor het Liedboek en het bekende koorwerk Het Lam dat ons doet leven.